Harold Pinter

Ανθρωπος, ποιητής, κυρίως ακτιβιστής!
Της ΕΦΗΣ ΜΑΡΙΝΟΥ

Τίποτα άλλο δεν μπορείς να πεις/το μόνο που μας έμεινε είναι οι βόμβες/που σκάνε μέσα στο κεφάλι μας/ το μόνο που έμεινε είναι οι βόμβες που ρουφάνε το τελευταίο μας αίμα/το μόνο που μας έμεινε είναι οι βόμβες/που γυαλίζουν τα κρανία των νεκρών».
Στο θέατρο που έγραφε οι παύσεις έγιναν για σκηνοθέτες και ηθοποιούς τόποι ερμηνείας, «κόλλησαν σαν μια αρρώστια» πάνω στα έργα, όπως παρατηρούσε ο συγγραφέας διαμαρτυρόμενος για την παρεξήγηση και απομυθοποιώντας τις προθέσεις που του προσέδιδαν. Ο ίδιος όμως ο Χάρολντ Πίντερ δεν σιώπησε ποτέ για πράγματα που τον έκαιγαν: την κοινωνική αδικία, τους πολέμους των ισχυρών, την υποδούλωση των λαών στο άρμα της εξουσίας. Ηθοποιός και σκηνοθέτης, από τους σημαντικότερους θεατρικούς συγγραφείς του τελευταίου μισού του αιώνα, ποιητής (το 2005 του απονεμήθηκε το Νόμπελ Λογοτεχνίας), υπήρξε ένας πολιτικός ακτιβιστής με έντονη αντιπολεμική δράση. Εγινε αντιρρησίας συνείδησης όταν το 1948, μετά το τέλος του Β' Παγκοσμίου, αρνήθηκε να υπηρετήσει τη θητεία του. «Πάντα είχα πολιτική μύτη» σχολίαζε το γεγονός σε συνέντευξή του στον Ν. Φ. Μικελίδη το 1997. «Ημουν αντιρρησίας συνείδησης γιατί ήμουν ενάντια στον πόλεμο. Εβλεπα ότι πλησίαζε ο ψυχρός πόλεμος, ολότελα άσκοπος. Ετσι, η πολιτική μου ζωή άρχισε όταν ήμουν δεκαοκτώ».* Γεννήθηκε το 1930 και πέρασε τα παιδικά του χρόνια στην εργατική περιοχή του Ιστ Εντ. «Σ' ένα σπίτι με τούβλα κοντά στη λιμνούλα του Κλάμπτον με πάπιες ολόγυρα, παλιά ξεχαρβαλωμένα βικτοριανά σπίτια, ένα εργοστάσιο σαπουνιού που μύριζε απαίσια και πολλές αλάνες του τρένου. Υπήρχαν πολλά μαγαζιά. Αλλά λίγο πιο κάτω απ' το σπίτι μου, υπήρχε ένας παραπόταμος του Τάμεση που αν τον ανέβαινες, σε δυο μίλια απόσταση, βρισκόσουν σε βάλτο κι ένα βρομερό κανάλι... Η μητέρα μου ήταν υπέροχη μαγείρισσα. Ο πατέρας δούλευε πολύ σκληρά, ράβοντας δωδεκάωρο στο μαγαζί του, αλλά αργότερα έπεσαν οι δουλειές κι αναγκάστηκε να πάει να δουλέψει στο μαγαζί άλλου...».* Το 1957 έγραψε το πρώτο του έργο, «Το δωμάτιο», και ακολούθησαν «Το πάρτι γενεθλίων», «Ο επιστάτης», «Η επιστροφή», «Παλιοί καιροί», «Η νεκρή ζώνη», «Η προδοσία», «Το φεγγαρόφωτο», «Ο υπηρέτης», «Ο εραστής», «Τέφρα και σκιά» κ.ά. Αναμείχθηκε με την πολιτική τη δεκαετία του 1970. Τα πρώτα έργα στα οποία έμμεσα πέρασε τις ανησυχίες του ήταν «Το βουβό γκαρσόνι» και το «Θερμοκήπιο».* Παρακολουθούσε τις πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις κι είχε άμεση παρέμβαση. Τέσσερα χρόνια πριν από την τρομοκρατική επίθεση στο Λονδίνο δήλωσε: «Στην Αγγλία οι δυνάμεις καταστολής και η αστυνομία μπορούν να παρεμβαίνουν στη ζωή των πολιτών οποτεδήποτε, χωρίς κανένα λόγο. Σταματούν στο δρόμο τους νέους, τους ερευνούν και τους συλλαμβάνουν χωρίς να υπάρχει καν κατηγορητήριο... Τα μαζικά μέσα ενημέρωσης έχουν υποταχθεί πλήρως στην εξουσία. Παλαιότερα, από εφημερίδες όπως ο "Ομπσέρβερ" ή η "Γκάρντιαν", είχαμε μια ελπίδα φωτός. Τώρα καμιά».* Ο Πίντερ έβγαινε μπροστά με μοναδικό δυναμισμό. Ανοιχτές επιστολές του κατήγγειλαν, από τη Θάτσερ, για τη σκληρή πολιτική της στάση, μέχρι τον Κλίντον, για τους βομβαρδισμούς στο Κόσοβο και τη Γιουγκοσλαβία, τον Μπους για την εισβολή στο Ιράκ αλλά και τον Τόνι Μπλερ, χαρακτηρίζοντάς τον πιόνι της αμερικανικής τρομοκρατίας και εγκληματία πολέμου.Το προσωπικό συγγραφικό ύφος του επηρέασε, τους σύγχρονους άγγλους θεατρικούς συγγραφείς. Η γραφή του είναι ακριβής, το παρελθόν και τα κίνητρα των ηρώων του δυσδιάκριτα. Οι υποδείξεις του (σιωπές-παύσεις) μοιάζουν με παρτιτούρες ενώ το τέλος των έργων παραμένει πάντα αμφίβολο.«Αν είχα να διατυπώσω ένα ηθικό αξίωμα», έλεγε, «θα ήταν ίσως τούτο: φυλαχτείτε απ' το συγγραφέα που διαλαλεί το ενδιαφέρον του για τους άλλους, που δεν σου αφήνει καμιά αμφιβολία σχετικά με το ήθος του, τη χρησιμότητά του, τον αλτρουισμό του, που δηλώνει πως έχει καλή καρδιά και που φροντίζει να τη δείχνει»...
ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ - 28/12/2008